Saved (2004)
Árni Svanur @ 00.26 27/8/04
Ég sá Saved í kvöld með Kela, skemmtileg mynd upp á 2,5 stjörnur. Mjög athyglisverð trúarstef eins og við var að búast. Ég hripaði nokkrar línur á blað og færði til annáls strax eftir áhorfið. Þetta eru fyrstu þankar sem gætu myndað grunn að umfjöllun okkar Kela um myndina, en það þarf auðvitað að vinna mikið úr þessu og bæta heilmiklu við. Þetta er enn nokkuð hrátt, en gefur hugmynd um í hvaða átt mætti stefna.
Endurlausnarstef
Í upphafi virðist myndin umfram allt vera gagnrýni á trúarbrögð, nánar tiltekið bókstafstrú og lögmálshyggju. Miðað við það hvernig hún byrjar þá gæti maður haldið að trúarbrögðin almennt komi frekar illa út úr henni en það er þó ekki raunin. Þegar allt kemur til alls er titill myndarinnar réttnefni. Hún geymir áhugaverð endurlausnarstef sem vert er að gefa gaum að. Í lok myndarinnar má jafnvel tala um að e.k. heildarendurlausn hafi átt sér stað því allar aðalpersónurnar í myndinni hafa gengið í gegnum þrautir og komið sterkari út í staðinn með heilbrigðari guðsmynd. En eins og með flestar slíkar myndir þá fylgjum við þeim ekki eftir þessa endurlausn.
Guðsmynd – lögmál og fagnaðarerindi
Guðsmyndin er ein lykilspurning að hafa í huga við áhorf þessarar myndar. Einnig mótun hennar og þróun gegnum myndina. Þrjótarnir í myndinni standa allir fyrir öfgakennda lögmálshyggju sem virðist í öllum tilvikum (veit ekki hvort æskilegt er að lesa mikið lengra ef lesandinn hefur ekki séð myndina) byggja á vandamálum í þeirra eigin lífi.
- Móðir Mary er í kreppu vþa hún eignaðist barn ung og er hrifinn af giftum manni og á í sambandi við klerkinn.
- Presturinn er í hjónabandsvanda en vill ekki skilja af því að “kristnir menn skilja ekki” og á í sambandi við aðra móður Mary.
- Hilary Faye er í sjálfsmyndarvanda og vill ekki að það uppgötvist að hún var eitt sinn feit og ljót.
Það sem greinir þessi þrjú frá hinum er í raun að þau eru alltaf á flótta undan vanda sínum – þau takast ekki á við hann, gera hann upp og flýja þess vegna í óheilbrigða guðsmynd. Uppgjör við hana á sér þó stað í myndinni: Móðirin segir loks við Mary að það hafi ekki verið mistök að eignast hana og fer með henni á fæðingardeildina að fæða barnið. Presturinn sést standa fyrir utan fæðingardeild með rósir og gefið er til kynna að hann komi inn – og geti fagnað þessari barnsfæðingu. Hillary Faye ekur bíl sínum á stórt skilti með mynd af Jesú með þeim afleiðingum að höfuðið brotnar af Jesú og fellur á bílinn: Hún gerir upp við og brýtur niður sína röngu og slæmu guðsmynd í bókstaflegri og táknrænni merkingu. Fróðleg samræða hennar og bróðurins eftir þetta:
- Hún spyr: “Heldurðu að Jesús elski mig?”
- Hann svarar: “Nei, örugglega ekki,” og bætir svo við stuttu síðar: “Jú, auðvitað elskar hann þig.”
Þetta má t.d. skilja svona: Hinn gamli Jesús – sú Jesúmynd sem hún var að gera upp við elskaði hana í raun aldrei, hann stóð bara fyrir kröfur á kröfur ofan (þ.e. lögmálið). En sú Jesúmynd sem hún finnur í kjölfarið stendur aftur á móti fyrir kærleika.
Í raun má fella þennan feril inn í skemað lögmál-fagnaðarerindi (og þannig tengja það við guðfræði ML). Þær persónur sem eru fastar í lögmálshyggjunni og bókstafstrú (Biblían er svart-hvít þegar kemur að siðferðisspurningum segir klerkurinn á einum stað í myndinni) eru dæmi um fólk sem kemst ekki upp úr lögmálinu til fagnaðarerindisins, lögmálið „dikterar“ í raun guðsmynd þeirra og þar með viðhorfið til lífsins. Hinar sem hafa tekist á við vanda sinn og séð leið út hafa fundið fagnaðarerindið.
Það mætti líka hugsa sér almennari nálgun og umræðu um lögmálshyggju, slíkt þarf auðvitað ekki að tengja sérstaklega við lútherska guðfræði þótt mér þyki það spennandi 
Fjallræðan
Beinar tilvitnanir í fjallræðuna koma fyrir a.m.k. tvisvar í myndinni. Í öðru tilvikinu er vitnað í texta þar sem segir: „Sælir eruð þér þá er menn ofsækja yður …“ Vel mætti hugsa sér að leggja fjallræðuna til grundvallar og það viðhorf til lögmálshyggju sem þar birtist. Spurning hvort þessir textar eru e.t.v. eins konar túlkunarlykill að myndinni.
Önnur stef
Myndina þarf að greina og skoða af sjónarhorni kirkjudeildarfræðanna. Þá er fjöldi Biblíutilvitnana í henni. Einnig væri áhugavert að skoða tónlistina í myndinni, greina einstakar persónur – hvar þær standa og hvað þær standa fyrir. Þá er fjöldi almennra trúarstefja sem kemur fyrir, en mér finnst semsagt mest spennandi að skoða hana m.t.t. guðsmyndarinnar (lögmálshyggja vs kærleikur), skoða endurlausnarstefið í myndinni og m.t.t. fjallræðunnar.
Látum þetta nægja að sinni.
Vísanir
